Domeinoverstijgende samenwerking staat hoog op de agenda van gemeenten, GGD’en en andere publieke organisaties, zoals ook wordt benadrukt in het IZA en het AZWA. Vaak ligt de focus daarbij op bestuurlijke afspraken, financiering, governance en verantwoordelijkheden. Hoewel deze randvoorwaarden belangrijk zijn, bestaat het risico dat samenwerking vooral wordt gezien als een organisatorisch vraagstuk. Daarmee raakt soms uit beeld waar die samenwerking uiteindelijk voor bedoeld is: het verbeteren van het welzijn van inwoners. Voor inwoners bestaan de grenzen tussen beleidsdomeinen immers niet. Vraagstukken rondom gezondheid, bestaanszekerheid, onderwijs, veiligheid, wonen en participatie hangen in het dagelijks leven nauw met elkaar samen. Juist daarom vragen complexe maatschappelijke uitdagingen om een aanpak die verder gaat dan één beleidsdomein of organisatie.

Voor deze blog zijn interviews gehouden met verschillende NPLV-gebieden. Deze gebieden hebben de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan met domeinoverstijgende samenwerking in de praktijk. De gesprekken laten zien dat succesvolle samenwerking niet begint bij systemen of structuren, maar bij een gezamenlijk begrip van wat inwoners nodig hebben. Vanuit dat vertrekpunt ontstaat de noodzaak om verbindingen te leggen tussen domeinen, organisaties en professionals.

Neem de situatie van inwoners als uitgangspunt

Een belangrijke les uit de interviews is dat domeinoverstijgende samenwerking vaak ontstaat wanneer organisaties vanuit een gezamenlijke opgave werken. Wanneer vraagstukken uitsluitend vanuit afzonderlijke beleidsdoelen of verantwoordelijkheden worden benaderd, bestaat het risico dat problemen worden opgeknipt. Daardoor raakt de onderlinge samenhang uit beeld.

Dit is bijvoorbeeld zichtbaar in Leeuwarden-Oost, waar professionals uit verschillende domeinen gezamenlijk naar de situatie van inwoners en de uitdagingen in de wijk kijken. Niet de vraag welke organisatie verantwoordelijk is staat daarbij centraal, maar welke combinatie van kennis, expertise en acties nodig is om inwoners verder te helpen. Door gezamenlijk de opgave te definiëren ontstaat eigenaarschap over domeingrenzen heen en worden verbindingen gelegd tussen beleidsterreinen die anders vaak los van elkaar opereren. Voor beleidsmakers betekent dit dat samenwerking niet moet starten bij de grenzen van beleidsdomeinen, maar bij de vraagstukken die inwoners ervaren.

Ook in Dordt-West ontstaat domeinoverstijgende samenwerking vanuit een opgave in de fysieke leefomgeving. Bij sociaal herhuisvesten is de verhuizing een moment om ook te kijken hoe het met bewoners gaat en of er andere hulpvragen spelen. In één wooncomplex van 140 woningen bleken 50 huishoudens ondersteuning nodig te hebben, bijvoorbeeld bij financiële problemen, gezondheid of eenzaamheid. Zo bleek een bewoner de verwarming niet aan te zetten vanwege geldgebrek. Door woningcorporaties, gemeente, welzijn en andere partners te verbinden, kan vanuit een fysieke opgave ook ondersteuning op andere leefgebieden ontstaan.

Maak ruimte voor maatwerk en werk samen met de mensen om wie het gaat

Een tweede les is dat maatwerk en actieve betrokkenheid van inwoners domeinoverstijgende samenwerking kunnen versterken. Wanneer professionals aansluiten bij de praktijk van inwoners, wordt vaak zichtbaar hoe sterk verschillende vraagstukken met elkaar verweven zijn. Dat maakt samenwerking tussen domeinen noodzakelijk. In Heerlen-Noord worden vastgelopen situaties besproken in een doorbrakenteam met professionals uit schuldhulpverlening, zorg, veiligheid en werk & inkomen. Door gezamenlijk naar oplossingen te zoeken, ontstaat ruimte om de situatie van een gezin in samenhang te bekijken in plaats van vanuit afzonderlijke regelingen of verantwoordelijkheden. Dit stimuleert professionals om over domeingrenzen heen samen te werken.

Ook inwoners spelen hierin een belangrijke rol. In Heerlen-Noord zijn de Ooievaarsmoeders een voorbeeld. Dit zijn ervaren en getrainde moeders uit de buurt die andere ouders ondersteunen. In het programma In de Box bezoeken zij gezinnen met een pasgeboren baby thuis. Ze bieden praktische steun en advies en helpen ouders wegwijs te worden in het lokale aanbod. Door het contact achter de voordeur krijgen zij bovendien zicht op wat er leeft en waar gezinnen behoefte aan hebben. In Tilburg helpen wijkambassadeurs om signalen uit de wijk op te halen en vertrouwen op te bouwen. Hun inzicht in wat er speelt in het dagelijks leven van inwoners helpt professionals en beleidsmakers om vraagstukken in samenhang te begrijpen. Daardoor ontstaat een gedeeld beeld van de uitdagingen in de wijk, wat de samenwerking tussen verschillende domeinen versterkt.

De ervaringen uit de NPLV-gebieden laten zien dat domeinoverstijgende samenwerking het meest succesvol is wanneer niet het systeem, maar de situatie van inwoners het gezamenlijke vertrekpunt vormt. De vraag is dan niet hoe organisaties zich tot elkaar verhouden, maar wat inwoners nodig hebben en welke partijen daarvoor moeten samenwerken. Bij het inrichten van domeinoverstijgende samenwerking kan het daarom helpen om de volgende vragen centraal te stellen:

1. Wat ervaren inwoners zelf als de belangrijkste uitdaging of behoefte?
2. Wie moeten samenwerken om deze uitdaging aan te pakken?
3. Wat belemmert die samenwerking en wat is nodig om gezamenlijk te kunnen handelen?

Door deze vragen centraal te stellen, verschuift de aandacht van organisaties en systemen naar de gezamenlijke opgave voor inwoners.

Meer praktische voorbeelden en inspiratie zijn te vinden in het werk- en inspiratieboek Samen werken aan het verkleinen van gezondheidsverschillen in de leefomgeving.

Wil je hierover verder sparren of aan de slag met domeinoverstijgend samenwerken? Neem dan gerust contact met ons op.